مگر آن كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و كارهاى شايسته انجام دهند . خدا گناهانشان را به نيكىها بدل مىكند و خدا آمرزنده و مهربان است . رسول‌اكرم ( ص ) مىفرمايند : « التَّائِبُ مِنَ الذَّنبِ كَمَن لَا ذَنبَ لَهُ » « 1 » توبه كنندهء از گناه ، مانند كسى است كه گناه نكرده است . در توبه دو لطف وجود دارد و هر دو لطف از سوى خداوند است ؛ نخستين لطف او اين است كه به بنده توفيق توبه عطا مىكند و دوّمين لطف او آن است كه توبهءاو را مىپذيرد . بر اثر توبه ، حالت يقظه در انسان به وجود مىآيد ؛ يقظه به معناى بيدارى است . در اين بيدارى انسان بايد با خود بينديشد كه اگر به جاى سفر حج به عالم برزخ وارد مىشدم ، وضع من چگونه بود ؟ آيا در محضر خداوند مىتوانم جواب كارهايم را بدهم يا خير ؟ آيا پروردگار از من راضى است يا خير ؟ اگر به راستى حالت يقظه در انسان به وجود بيايد و به اين نكته توجّه پيدا كند ، قبل از حج و قبل از مرگ به جايى مىرسد كه خداوند او را مخاطب قرار داده و مىفرمايد :

--> ( 1 ) . وسائل‌الشّيعة ، ج 16 ، ص 75